ΚΕΦ. 1 Εισαγωγικές Έννοιες

1.1    ΑΤΟΜΟ: «ΦΥΣΕΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΟΝ»

Ο άνθρωπος θεωρείται ότι είναι από τη φύση του κοινωνικός.

Πράγμα που σημαίνει ότι η ίδια του η κατασκευή (το σώμα του, η βιολογική του προπαρασκευή), οι διανοητικές ικανότητές του (επικοινωνία, σκέψη, μνήμη) και τα ένστικτά του (ένστικτο αυτοσυντήρησης, ένστικτο αναπαραγωγής) τον σπρώχνουν στη δημιουργία κοινωνίας.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ:  Η ΑΝΑΓΚΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΒΙΩΣΗ

Μέσω της κοινωνικής συμβίωσης, οι άνθρωποι δημιουργούν πολιτισμό.

Προσοχή. Έχουμε συνηθίσει όταν ακούμε τη λέξη πολιτισμός, ο νους μας να πηγαίνει στην Ακρόπολη, σε κάποιο βαθυστόχαστο ποίημα, ή στους ευγενικούς τρόπους κάποιου. Σίγουρα και αυτά αποτελούν στοιχεία του πολιτισμού (και ειδικότερα του πνευματικού πολιτισμού) μιας κοινωνίας ή ενός ατόμου. Όμως και το πώς οργώνει μια κοινωνία τα χωράφια της, με βόδια για παράδειγμα ή με τρακτέρ (στοιχεία του υλικού πολιτισμού), πώς διαχειρίζεται τα νεκρά της μέλη, για παράδειγμα τα θάβει, τα καίει, τα κομματιάζει και τα δίνει βορά στα όρνια;(ήθη και έθιμα), ο τρόπος που χαιρετιούνται (καθημερινές συνήθειες και πρακτικές) ή που παντρεύονται τα μέλη αυτής της κοινωνίας (τελετουργίες), είναι επίσης σημαντικότατα στοιχεία του πολιτισμού της.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ: ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΩΝ ΕΝΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ

Μπορεί λοιπόν σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό, ο πολιτισμός να αναφέρεται στη γλώσσα, στις καθημερινές συνήθειες και συμπεριφορές των ατόμων, στη θρησκεία, στην πολιτική, στον τρόπο ζωής, στις τέχνες, στη διαθέσιμη  τεχνολογία κ.α.

      1.2    ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΕΝΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΟΥ

Σχετικά μεγάλο: αν έχουμε να κάνουμε με μικρότερα σύνολα, όπως μια επαγγελματική τάξη ή τους οπαδούς μιας αθλητικής ομάδας συνήθως μιλάμε για κοινωνικές ομάδες και όχι για κοινωνία.

Οργανωμένο: η λειτουργία της καθορίζεται από κανόνες, υφίσταται καταμερισμός αρμοδιοτήτων, τα άτομα κατέχουν κοινωνικές θέσεις και ρόλους, λειτουργούν μέσα σε θεσμούς κλπ.

Διαρκεί στο χρόνο : μιλάμε π.χ. για την κινέζικη κοινωνία με ορίζοντα χιλιετιών.

Διακρίνεται βάση του πολιτισμού της: τα άτομα μιας κοινωνίας μοιράζονται λίγο πολύ, κοινά πολιτιστικά γνωρίσματα (γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα) και με βάση αυτά διακρίνονται από τα άτομα που προέρχονται από άλλες κοινωνίες με διαφορετικούς πολιτισμούς.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Όταν κάνουμε λόγο για μια «κοινωνία», καλό είναι να την προσδιορίζουμε στο χώρο και το χρόνο, μιλάμε π.χ. για "τη Γαλλική κοινωνία του 18^ου αιώνα".  

               1.3     ΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

«Ο άνθρωπος είναι προϊόν και δημιουργός της κοινωνίας». Καρλ Μαρξ

Ο τρόπος που κάποιο άτομο ντύνεται, διασκεδάζει, μιλάει αλλά και ο τρόπος που σκέφτεται, τα όνειρα που βλέπει, ακόμα και ο Θεός που πιστεύει είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ ατόμου και κοινωνίας.

Όσο και να γουστάρω σήμερα τα τζιν, άμα είχα γεννηθεί πριν 200 χρόνια στην Εύβοια, το πιο πιθανό είναι να φόραγα βράκα. Μπορεί να τη φόραγα με «τον δικό μου μοναδικό τρόπο» αλλά και πάλι βράκα θα φορούσα. Κι όσο κι αν αγαπάω τον Χριστό και την Παναγία, άμα είχα γεννηθεί στην Τουρκία, το πιο πιθανό θα ήταν να είμαι Μουσουλμάνος και να αγαπάω τον Αλάχ και τον Μωάμεθ.

Η κοινωνία λοιπόν διαμορφώνει το άτομο. Ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και αυτή, η κοινωνία δηλαδή, από άτομα αποτελείται. Οπότε αυτά είναι που τη διαμορφώνουν, τη συντηρούν όπως είναι και λειτουργεί, την ανανεώνουν, την αλλάζουν κλπ.

Αν για παράδειγμα, ένα σημαντικό τμήμα από τα άτομα μιας κοινωνίας κόψουν το κάπνισμα, θα εξαφανιστούν πολλές καπνοβιομηχανίες, καλλιέργειες καπνού, θα μειωθεί η διαφημιστική δαπάνη για τσιγάρα, θα μειωθεί η νοσοκομειακή δαπάνη αυτής της κοινωνίας και ούτω καθεξής.

Συνοψίζοντας, το άτομο καθορίζεται, διαμορφώνεται, επηρεάζεται από το κοινωνικό περιβάλλον και ταυτόχρονα έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει, να αλλάζει, να διαμορφώνει το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει.